سفرنامه شیراز ( قسمت 3)

در این قسمت از سفرنامه به معرفی برخی از امکان مذهبی و تاریخی از جمله: شاهچراغ، مسجد عتیق، مسجد وکیل و بطور  مختصر بازارهای قدیمی شیراز از جمله بازار حاجی، سرای مشیر، بازار بزرگ وکیل، میپردازیم.

آرامگاه امام زاده سید میراحمد(ع) ملقب به شاهچراغ، فرزند امام موسی کاظم (ع) و برادر حضرت امام رضا(ع): آرامگاه این امام زاده در میدان احمدی شیراز واقع شده است.احمد ابن موسی کاظم (ع) در زمان خلافت مامون، خلیفه عباسی، برای دیدن برادرش امام رضا(ع) از مدینه به سوی طوس عازم شده که در این مسیر در نزدیکی شیراز به شهادت رسیده و در این شهر به خاک سپرده شده است.مکان دفن وی تا زمان عضدالدوله دیلمی مشهور نبود.

بنای کنونی بقعه مشتمل بر ایوان اصلی در شرق، حرم وسیع و شاه نشین هایی از چهار جانب و مسجدی در غرب و اتاق و مقبرهایی متصل به بقعه متبرکه است. بقعه دارای دو در است. در نقره ای ورودی از سمت ایوان به در ضل السلطانی معروف بوده که بعدها به جای آن در میناکاری، کار هنرمندان اصفهان، گذاشته شده است. اولین ضریح مقدس روی مرقد، به دستور فتحعلی شاه قاجار ساخته شده است.

« در همین جا، جای دارد یادی بکنم از دوست عزیزمان حاج آقا احمدی، که اصالتا" هرمزگانی هستند ولی سالهاست که در شیراز زندگی می کنند.البته آشنایی بنده با ایشان اینگونه بود که حاج آقا احمدی از طریق یکی از دوستان ما که در همین سفر با هم بودیم صورت گرفت و ما هم با ایشان آشنا شدیم. بیش از یک ساعت در کنار مرقد مطهر امام زاده میرمحمد(ع) پای صحبت ایشان نشستیم و ایشان از دوران خدمت سربازی و چگونگی ساکن شدنشان در شیراز و خاطرات دوران جوانی برایمان کلی حرف زدن. بنده خدا خیلی اصرار کردند که شب را میهمان خانه ی ایشان باشیم ولی ما قبول نکردیم و ایشان قولی از ما گرفت که در سفر بعدیمان به شیراز، حتما" به ایشان سری بزنیم.بعد از ادای نماز مغرب و عشاء از ایشان خداحافظی میکنیم و ما مسیر بازدید مان را ادامه میدهیم.»

در ضلع شرقی ، آرامگاه سید میرمحمد(ع) برادر شاهچراغ قرار دارد، همچنین در کنار این بقعه متبرکه ، مرقد مطهر منتسب به فرزند ایشان، سید میرابراهیم بن محمد(ع) و آرامگاه علما و فضلای بزرگ شیراز از جمله:شهید محراب، حضرت آیت الله سید عبدالحسین دستغیب و نواده ی ایشان سید محمد تقی دستغیب و همچنین آرامگاه آیت الله سید محمد هاشم دستغیب و حضرت آیت الله حاج سید محمد مهدی دستغیب و مرحوم آیت الله حاج شیخ حسنعلی نجابت شیرازی و همسر گرامی ایشان حاجیه بتول ناظم و ......... قرار دارد.

در انتهای محوطه شاهچراغ دربی باز است و ما هم کنجکاو میشویم و از آن درب وارد محوطه ی دیگری میشویم. اینجا مسجد جامع عتیق شیراز است،کهن ترین و نخستین مسجد شیراز که به آن مسجد جمعه، مسجد الاقصی، مسجد آدینه و مسجد جامع هم می گویند.این مسجد از عجیب ترین مساجد است که بنای زیرین آنرا متعلق به قبل از اسلام می دانند.  

 

در میان صحن مسجد، اتاق مکعب گونه ای توجه ما را به خود جلب می کند.دور تا دور آن را ایوانی به پهنای دو متر فرا گرفته است.این اتاق به نام خدایخانه یا بیت المصحف و دروازه زمان نامیده میشود.در چهار گوشه بیرونی آن چهار ستون گرد و مناره مانند قرار گرفته است.سقف ایوان های شرقی و غربی آن هر یک به وسیله چهار ستون و سقف ایوان های شمالی جنوبی آن به وسیله دو ستون سنگی پابرجا مانده اند. ابعاد این ساختمان همراه با ایوان هایش از بیرون۱۰*۱۲ متر و ابعاد اتاق میانی ۶*۸ متر است.

این بنا به اسناد و نوشته ها  ، شاه ابواسحق اینجو در سال ۷۵۲ ه .ق آنرا بنا نهاده است. این مکان محل نگهداری جزوات قرآن مجید و مکان تلاوت آنها بوده است. کتیبه سنگی آن از نمونه های ارزنده هنر خطاطی به شمار می رود.

مردم شیراز بر این باور هستند که قبله قبل از تغییر به این سمت بوده که به همین دلیل مسجد عتیق را مسجد الاقصی نیز می گویند. این مسجد در دوره بیست ساله سلطنت عمر و لیث صفاری در سال ۲۸۱ ه.ق ساخته شده است .در طی هزار سال اخیر این مسجد چندین بار از جمله در زمان اتابکان، در زمان سلطان ابراهیم میرزا پسر شاهرخ گورکانی، در دوره صفویه و در سال ۱۳۱۵ توسط عده ای از مردم و با همکاری اداره باستان شناسی تعمیر و بازسازی شده است.مسجد جامع عتیق هم اکنون هم به عنوان مسجدی تاریخی و آباد مطرح است.

 از بقعه متبرکه امام زاده سید میرمحمد(ع) که خارج می شویم، تابلوی بازار حاجی روبروی مان نمایان میشود.این بازار در حد فاصل خیابان لطفعلی خان زند و بقعه امام زاده سید میرمحمد(ع) واقع شده است و قدیمی ترین بازار شیراز است، از شمال غرب مسجد جامع آغاز میشود. تاریخ بنای اولیه این بازار به عهد دیلمیان و یا حتی قبل از آن برمیگردد ، که در دوره های بعد چندین بار تعمیر و بازسازی شده و امروزه به بازار حاجی معروف شده است. کف بازار سنگفرش است و سقف آن را در دوره های بعد شیروانی کرده اند.مغازه های بازار در مالکیت بخش خصوصی است و تغییرات و بازسازی های اخیر صورت اولیه آن را دگرگون کرده است. در مسیر این بازار ، بازارهای قدیمی دیگر نیز قرار گرفته اند.از جمله: بازار مسگرها، بازار یا سرای مشیر که در انتهای جنوبی بازار وکیل قرار گرفته و همچنین بازار بزرگ و تاریخی وکیل.

پس از عبور از این بازارها، به مسجد وکیل که در کنار بازار وکیل قرار گرفته است می رسیم.

این بنای عظیم که از آثار معروف کریم خان زند و تاریخ بنای آن ۱۱۸۷ ه.ق. میباشد، دارای جلوخان با شکوهی بوده است.حدود ۸۶۶۰مترمربع مساحت دارد و دارای سر در مجلل کاشیکاری و  در بزرگ چوبی است. پس از ورود به مسجداز سر در اصلی در جانب شمال و گذشتن از یک هشتی و دو راهرو عریض روبروی هم وارد صحن مسجد میشویم.

صحن مسجد با تخته سنگهای وسیع مفروش گردیده است. مسجد دارای دو ایوان شمالی و جنوبی میباشد.ایوان شمالی به طاق مروارید مشهور است، دارای کاشیهای هفت رنگ با طرحهای گیاهی، هندسی است و از اره های مرمر سبز آن از نظر نوع سنگ و حجاری بی نظیر است. 

در پشت ایوان جنوبی ، شبستان تابستانی واقع شده است که دارای چهل و هشت ستون سنگی یکپارچه با طرح مارپیچ زندیه و طاقهای ضربی متناسب با کاشی کاری می باشد.

در وسط ضلع غربی این شبستان یک محراب کاشی کاری قرار گرفته است و در کنار آن یک منبر ۱۴پله ای از سنگ مرمر یکپارچه ساخته اند.

شبستان زمستانی مسجد در پشت اتاقهای جبهه شرقی قرار دارد و دارای دوازده ستون ساده است.در کتیبه های سردر و حاشیه ایوان از آیات قرانی با خطوط ثلث و نسخ سفید در زمینه لاجوردی استفاده شده است.نام های فتحعلی شاه ، ناصرالدین شاه قاجار و حکمرانان و شخصیتهای دیگر هم با ذکر سال و تاریخ متعدد به چشم می خورد.

 

سفرنامه شیراز (قسمت 2)

همانگونه که قبلا" هم توضیح داده بودم ،ما در بدو ورودمان به شیراز برای رزرو اتاق به مجتمع آموزشی،  رفاهی فرهنگیان شیراز مراجعه کردیم ولی به دلیل تکمیل ظرفیت پذیرش، موفق نشدیم اتاق بگیریم و اسم خود را در لیست انتظار ثبت کرده و شماره تلفن داده بودیم تا به محض خالی شدن یکی از اتاق ها با ما تماس بگیرند.ما هنوز بازدیدمان از نقش رستم به پایان نرسیده که با ما تماس گرفتن و باید برای تحویل گرفتن اتاق تا قبل از ساعت 14خودمان را به آنجا می رساندیم وگرنه از اتاق خبری نبود.با این وضعیت مجبور میشویم از ادامه بازدیدمان از نقش رجب و پاسارگاد صرف نظر کنیم و به طرف شیراز حرکت کنیم.پس از رسیدن کلید اتاق را تحویل میگیریم و برای استراحت روانه اتاق خود میشویم.

 ساختمان مرکز آموزشی،رفاهی، فرهنگیان شیراز

بازدیدهایمان را از آرامگاه سعدی و باغ دلگشا دنبال میکنیم.

آرامگاه ابومحمد شیخ مشرف الدین ابن مصلح الدین سعدی شیراز ملقب به سعدی.این آرامگاه در انتهای خیابان بوستان و کنار باغ دلگشا در دامنه کوه در شمال شرقی شیراز قرار دارد.در اطراف مقبره، قبور زیادی از بزرگان دین وجود دارند که بنا به وصیت خود در آنجا مدفون شده اند.از جمله مهمترین های آن می توان  شوریده شیرازی را نام برد که آرامگاهش به وسیله رواق به آرامگاه سعدی متصل شده است.آرامگاه سعدی در تاریخ ۲۰آبان ۱۳۵۳ به شماره ثبت ۱۰۱۰۳ در انجمن آثار ملی به ثبت رسیده است.

حوض ماهی

این حوض در سمت چپ آرامگاه واقع شده است، و در داخل به شکل هشت ضلعی است.زیربنایی در حدود ۳۰مترمربع دارد و با ۲۸پله به صحن آرامگاه وصل مشود.بر فراز این حوض یک نورگیر به شکل هشت ضلعی و دو نورگیر چهارضلعی از طرفین آن قرار دارد.کاشی کاری داخلی حوض ماهی به سبک عمده سلجوقی است که در سال ۱۳۷۲ توسط استاد کاشی کار تیرانداز طراحی شده است.دو ساختمان آجری در کنار حوض ماهی وجود دارد که یکی مربوط به دفتر مدیریت و ساختمان دیگر نیز کتابخانه عمومی سعدیه است.

 

---

نوبتی هم باشد، نوبت باغ دلگشاست

باغ دلگشا، یکی از باغ های تاریخی شیراز بشمار می رود و در ناحیه آرامگاه سعدی قرار گرفته است. قدمت این باغ به زمان ساسانیان می رسد.این باغ در زمان صفویه از جمله باغ های مشهور شیراز به شمار می رفته، در قسمت میانی باغ عمارتی از دوره قاجاریه نیز دیده میشود.

مساحت این باغ ۷.۵هکتار میباشد که بیشتر درختان آنرا مرکبات مخصوصا" نارنج و پرتغال تشکیل می دهند.آبی که از چشمه قنات آرامگاه سعدی جاریست از این باغ میگذرد و آنرا سیراب می کند.این باغ هم اکنون در تملک دولت میباشد.

 

در این قسمت از عمارت، غرفه ای  دایره شده که  صنایع دستی  در آن به نمایش گذاشته شده است .

در این  موزه ای نیز سکه و اشیاء تاریخی نگهداری میشود

 

سفرنامه شیراز (قسمت 1)

امروز شنبه است و فردا هم عید سعید قربان، با توجه به موافقت مرخصی مان، مقصد سفر را استان فارس، شهر زیبای شیراز انتخاب کرده ایم.ساعت 5صبح است در حالیکه چشمهایمان هنوز خواب آلود هستند، بندرعباس را به مقصد شیراز ترک می کنیم. پس از طی مسافت 2.30ساعته جهت صرف صبحانه در روستای طاشکوئیه یکی از روستاهای حاجی آباد، در گوشه ای از جاده متوقف می شویم.پس از صرف صبحانه و استراحتی مختصر، سفرمان را ادامه میدهیم، ایستگاه  بعدی توقف مان برای نماز و نهار و استراحت را شهرستان فسا در 130کیلومتری جنوب شرقی شیراز، امامزاده اسماعیل (ع)  گذاشته ایم.عقربه های ساعت 11.30ظهر را نشان میدهد که به محوطه امامزاده اسماعیل(ع) می رسیم.« امامزاده اسماعیل (ع) که در جاده فسا به شیراز و در 35 کیلومتری فسا واقع شده است از جمله شاخص ترین بقاع متبرکه استان فارس و شهرستان فسا میباشد، با پنج واسطه به حضرت ابوالفضل العباس(ع) می رسد»

 

جهت اطلاع دوستانی که قصد مسافرت از این مسیر را دارند عرض کنم که اینجا از نظر امکانات رفاهی کاملی برخوردار میباشد و حتی برای ماندن شب هم اتاق و زائرسرا ی مجهز فراهم میباشد

نماز رادر کنار این بقعه متبرکه بجای می آوریم، پس از نماز و صرف نهاری مختصر ،مسیر سفر را ادامه میدهیم. ساعت حدودا"۱۴.۳۰ به مرکز آموزشی رفاهی فرهنگیان شیراز واقع در خیابان حر رسیدیم.برای رزرو اتاق به قسمت پذیرش مراجعه کردیم که متاسفانه ظرفیت پذیرش تکمیل شده بود.به ناچار اسم خود را در لیست انتظار ثبت می کنیم تا چنانچه اتاقی خالی شد با ما تماس بگیرند.سپس به طرف دروازه قرآن حرکت می کنیم تا شاید ساعاتی در کنار خیابان به استراحت بپردازیم.پس از ساعتی استراحت ناگهان فکری به نظرم رسید.فکر حرکت به طرف مرودشت.با دوستان مشورت کردیم و بلاخره موافقت شان را گرفتم .پس طی مسافتی حدودا" ۲۵کیلومتری به مرودشت رسیدیم .به محض رسیدن قبل از هر چیز سراغ مهمانپذیر و هتل را گرفتیم که متاسفانه نه از هتل خبری بود و نه از مهمانپذیر.نشانی هتل جهانگردی  و یک مهمانپذیر ارتش در تخت جمشید را به ما دادند. مسیر مان به طرف تخت جمشید را ادامه دادیم. در مهمانپذیر ارتش سوئیتی را برای یک شب رزرو کردیم تا شب به استراحت مطلق پرداخته و صیح علی الطلوع بازدیدمان از بنای با شکوه تخت جمشید را شروع کنیم.

---

تصاویر بالا ، نمایی ست از اتاق و محوطه محل استراحت مان که از بالکن اتاق گرفتیم.وتصویر زیر هم مسیر منتهی به بنای تاریخی تخت جمشید است که از محل اسکان ما تا اونجا کمتر از ۵دقیقه است.

و اینجا هم محل تهیه بلیط ورودی به بنای تاریخی تخت جمشید، که پس از تهیه بلیط راهی این مجموعه میشویم.

تخت جمشید نام محلی پایتخت داریوش بزرگ است که از لحاظ وسعت، عظمت و شکوه، مجموعه ای بی نظیر است.این مجموعه بی نظیر در دامنه کوه رحمت (کوه مهر) در مقابل جلگه مرودشت و ۵۵کیلومتری شمال شرقی شیراز قرار دارد.آثار تاریخی به جای مانده در آن ، از باشکوه ترین مجموعه های تاریخ ایران و جهان است.این بنا در زمان داریوش اول از پادشاهان هخامنشی در سال ۵۱۸قبل از میلاد به قصد ایجاد پایتختی آئینی در جلگه مرودشت ، بر دامنه کوه مقدس رحمت بنا نهاده شد و ساخت آن جمعا" حدود ۱۲۰سال به طول انجامید.

 

 

مجموعه تخت جمشید به وسعتی حدود ۱۳۵۰۰۰مترمربع و تماما" از سنگ ساخته شده است.در میان سنگها از هیچ گونه ملاتی استفاده نشده اما در بعضی نقاط، سنگها را با بست های آهنی به نام دم چلچله ای به هم اتصال داده اند و از چفت هایی سربی استفاده کرده اند.مجموعه تخت جمشید شامل هفت تالار، نقوش برجسته، پلکانها، ستونها، و دو آرامگاه سنگی است.جمعا" بیش از سه هزار نقش برجسته در ساختمان ها و مقبره های تخت جمشید وجود دارد که به طرز خارق العاده ای هماهنگ می باشند.

 نمایی از مجموعه تخت جمشید از دامنه کوه رحمت است که مشرف به جلگه مرودشت می باشد.

 در قسمت بالای تخت جمشید، در دامنه کوه رحمت، دو آرامگاه وجود دارد که آرامگاه اردشیر دوم و اردشیر سوم می باشد.

آرامگاه و مقبره اردشیر دوم

آرامگاه و مقبره اردشیر سوم

و اینجا هم یک چاه حفر شده که  برای ذخیره آب باران ایجاد شده است.

مقصد بعدی ما، نقش رستم است. نقش رستم یکی از مهمترین و زیباترین آثار باستانی سرزمین همیشه جاوید پارس می باشد که آثار مهمی را از دوران عیلامی، هخامنشی و ساسانی در خود جای داده است. بر سینه این کوه مقبره های بسیار عظیمی بجای مانده که شهریاران هخامنشی در آنجا آرمیده اند.

از راست به چپ این قبور منسوب به خشایارشاه، داریوش کبیر، اردشیر اول و داریوش دوم می باشد. در آرامگاه داریوش اول، سنگ نوشته های بزرگی به خط میخی وجود دارد که حاوی نیایش و مضامین مذهبی است.داریوش اول، نام کشورها و سرزمین های تابع خود و اندرزهای معنوی فراوانی را در این نوشته ها برشمرده است.

این آثار در ۳کیلومتری تخت جمشید و در کنار جاده جدید شیراز.مرودشت واقع شده است.

 

 

تصویر زیر هم بنای سنگی چهار گوشی ست که به کعبه زرتشت معروف میباشد.فاصلهٔ کعبهٔ زرتشت تا کوه، ۴۶ متر است و دقیقاً روبه‌روی آرامگاه داریوش دوم قرار دارد و شکلش مکعب مستطیل است و تنها یک در ورودی دارد. جنس مصالح این بنا از سنگ آهک سفید می‌باشد و بلندی آن حدود ۱۲ متر است که با احتساب پله‌های سه‌گانه به ۱۴٫۱۲ متر می‌رسد و ضلع هر قاعدهٔ آن، حدود ۷٫۳۰ متر درازا دارد. در ورودی آن به وسیلهٔ پلکانی سی پله‌ای از جنس سنگ به درون اتاقک آن راه می‌یابد